مجیب مهرداد

پس از سال 81 در میان آثار ادبی چاپ شده، اثری که بیشتر مورد توجه قرار گرفت، رمان گلنار و آیینه  نوشته داستان نویس و دانشمند فرهیخته كشور رهنورد زریاب بود. این اثر که یک بار در سال 81 در انتشارات آرش در پشاور چاپ شده بود، برای بار دوم از آدرس انجمن قلم افغانستان در سال 1385  چاپ شد. بدون شک این اثر یکی از آثار ماندگار این دوره فعالیت های ادبی در کشور ما است.

پیش از این رهنورد زریاب بیشتر با مجموعه داستان های کوتاهی چون "صدایي از اعماق قرون"، داستان معروف "مار های زیر درختان سنجد"، "مرد کوهستان"، "دوستی از شهری دور" و...  به عنوان نویسنده داستان های کوتاه شناخته شده بود. این اثر نخستین تجربه او در زمینه داستان بلند می باشد. این نویسنده در حال نوشتن رمان های دیگری نیز می باشد. خودش مي گويد "متاسفانه چند اثر ناتكمیل دارم. " سیب و ارسطاطالیس " نیمه تمام ماند. بعدا شروع كردم " رازهای دایه پیر " را . " رازهای دایه پیر " نا تمام ماند و آغاز كردم " سرانجام آقای سحر خیز بیدار می شود " را كه خوب هم پیش رفته بود. در این اواخر  شروع كردم " سكه یی كه سلیمان یافت " را كه شصت، هفتاد صفحه آن را نوشته ام.

حسین فخری

اعظم رهنورد زریاب با نزدیک به نیم قرن فعالیت ادبی و آفرینش حدود صد داستان و چندین رمان، به هرحال ابعاد داستان نویسی را در کشور گسترش داده است. آدم ها و شخصیت های داستانی تازه و گوناگونی را به جهان داستان عرضه کرده، زبان داستانی کشور را اعتلا بخشیده و به تشریح و تحلیل زوایای پیچیده روح آدمی توفیق یافته است.

رهنورد در همه حال داستان نویس باقی مانده است؛ در آن جا که نقدی و تحلیلی می نویسد، یا خاطرات مولانا خسته، عبدالحی حبیبی، پهلوان امیرجان و واصف باختری و ديگران را به چاپ می رساند. یا مقالات دور قمر را می نگارد یا نامه ای به دوستش می فرستد....

رهنورد در بیشترین داستان هایش اهل فن (تکنیسین) است. سلیقه و انضباط هنری دارد. این خبرگی را ما با مطالعه آثار زیاد و متنوع نویسنده و تقریبا در سراسر فعالیت نویسندگی اش به وضوح در می یابیم. نویسنده به ویژه در اوایل کار و فعالیت ادبی، بسیاری از داستان هایش را به شیوه و سبک موجز و صیقل یافته موپاسان، آلن پو و او هنری می نویسد. یعنی داستان کوتاهی که بیشتر براساس یک تاثیر واحد نوشته شده است. ساختمان، شکل و پرداخت منسجم و حساب شده دارد. ترکیب و فرم داستان فوق العاده جالب است.

کتاب « سیطره ء هزار و چهار صد ساله اعراب بر افغانستان» تازه گی ها به دستم رسیده است از آنجا که خیلی مصروف مسایل کاری هستم، تصور نمی کردم بتوانم مطالعه این کتاب را به این زودی ها تمام کنم دور از ذهن بود اما علاقه مندی شخصی خودم نسبت به مسایل که این کتاب بر محور آن بحث کرده است باعث شد که مطالعه کتاب را به آخر برسانم.

جلد دوم کتاب « سیطره ء هزار و چهار صد ساله اعراب بر افغانستان» در سه فصل و 433 صفحه باجلد بدون طرح اما با نمایش چند عکس غم انگیز که توحش فرهنگ عرب را به مانشان میدهد و ما نیز به این فرهنگ به دیده ی تقدس مینگریم ظاهر این کتاب است . اما محتوای کتاب یا موضوع این کتاب را میشود این گونه معرفی کرد که مجموعه ی از نگفته های تاریخ اسلام و عرب و یا مجموعه ی از تاریخ که گفتن و شنیدن آن، چه در گذشته و چه در حال ممنوع و کفر مطلق محسوب میشد و میشود، که بخش اعظم این کتاب را نقل قول های از تواریخ معروف و معتبر اسلامی تشکیل میدهد مثل طبری،... یعقوبی، ... مسعودی، آیه های از قرآن و انجیل... که به آن استناد شده است بر اعتبار این کتاب می افزاید.

سلیمان راوش

رابعۀ بلخی اولین شاعر زن بر خاسته بر ضد آیین عرب:

سخن از یمامۀ آزادۀ بلخ، رابعه است   ، کبوتری بلند پرواز  که ذؤبان و صیدان خونریز اهریمن خوی،  بال های یاقوتی جانش را با شمشیر برید ند و پیکر مهتابینه اش را در گرما به ً خونین،  به خون  رنگین ساختند.

از آن تاریخ تا به امروز که بیشتر از هزار سال ازآن میگذرد ، رابعه را از حمام خون ذ ؤ بان خرد بیرون نیاوردند، واقعیت اندیشه وتفکر شاهد خت بلخ رابعه همچنان از سده ها بدین سو است که در زندان و خشونت هایی فکری وباوری در بند و زنجیر است. تنها در پسینه سالها است که از او چند نویسنده و شاعر امکان پیدا نمودند که  فقط  روی بُعد آزاد اندیشی رابعه در انتخاب و گزینش عشق  بحث نمایند و در تکیه به سرنوشت جانگداز او قاتلین و منکران عشق را محکوم بدارند، که از جمله این کسان در پسینه سالها برعلاوه  چند تن  ازمتقدمین سده هایی پیش  که از آنها نام خواهیم برد ، زنان  چون مهریه آذرخش و لیلی رشتیا عنایت سراج  و چند تن دیگررا میتوان نام برد.

دكتر حبيب صفرزاده

ادبيات معاصر فارسي تاجيكي ازبكستان را طبق سنت، مي‌توان به سه بخش ذيل تقسيم بندي نمود:

1. دوره تحول و تطور شعر معاصر فارسي تاجيكي (از سال 1924 م تا 1950 م)

2. دوره‌ي آغاز خودشناسي و بازسازي در نظم (سال‌هاي 1960 ـ 1980 م)

3. دوره‌ي استقلال ازبكستان (از سال 1990 م ـ تا كنون)

دوره تحول و تطور شعر معاصر فارسي تاجيكي (از سال 1924 م تا 1950 م)

قرن بيستم در آسياي مركزي قرن بيداري و خودشناسي بود. با وجود آن كه ملت‌هاي اين منطقه تحت تصرف امپراتوري روس و حكومت شوروي درآمدند و بعضاً تحت تأثير فرهنگ غرب قرار گرفتند، تغييراتي در تفكر و حيات روزمره‌ي آن ها به وجود آمده بود. جامعه از زير يوغ خرافات آزاد گرديده و به علم و معرفت و سبك جديد زندگاني و آموزش رو آورد. جريان جديد كه پديده‌ي تازه‌یي در حيات اجتماعي و سياسي و فرهنگي مردم فرارود به شمار مي‌رود، با فوريت به ذهن روشنفكران و فرهنگيان و اصحاب معرفت رسوخ كرد.

ثریا بهاء

درامه ی "اتللو" ی شکسپیر بار دیگر در سده ی ٢١ بوسیله گوردن براون روی پرده آمد. اینبار نقش " یاگو"  شیطان درامه ی  اتللو را کرزی با چیره دستی که در متنش حقارت تباری و تنزل انسانی نهفته است  بازی کرد.

لندن این اقامتگاه مقدس استعمار کهن و نو، بار دیگر گواه شرف باختگی برده ی نا خراشیده یی بود  بنام حامد  کرزی،  که با  فرو دستی شرم آوری نقش شیطان درامه ی  "جلسه ی لندن "را بازی نمود.

آیا حتمی است که انسان برای ماندن درقدرت، این همه تن به پستی و زبونی بدهد؟

آیا حتمی است که برای تداوم جنایت سالاری تبار خود تا این حد در مرداب  تنزل انسانی سقوط کند؟

آیا حتمی است که کرزی برای حفظ قدرت پوشالی خود، دستان خون آلود استعمارگران جهانی را ببوسد و ازملاعمر خون آشام ، این واپسین نیاندارتال  ماقبل تاریخ،  صلح گدایی کند؟

بُعد فاجعه عمیق ترازآن است، که بوسیله ی دلقکان نگون مایه یی چون کرزی ها بازی می شود.  تار های این عروسکان  کوکی روی پرده، با دستان  خونین استعمار گران پشت پرده به حرکت درمی آید.

باز هم حمله به وحدت ملی

با توجه به این موقعیت که مردم از گرسنگی میمیرند با حذف زبان فارسی از نشرات انترنتی "خبر گزاری باختر" شکم گرسنه گان سیر میشود؟ حذف زبان رسمی کشور از یک رسانه ملی چی معنی میتواند داشته باشد.

این سالها  بعضیها میگویند: نگران وحدت ملی هستیم. همین  افراد وقتی انگشت روی مشکلات مهم و اساسی کشور میگذاریم , میگویند : در این برهه حساس که کشور  نو سر از زیر یک جنگ  سی ساله بالا کرده و هنوز از گرفتار تبعات منفی آن است نباید با مطرح کردن این طور مسائل کشور را رو به بحران دیگری برد.اینهای که خود را حافظ وحدت ملی جا میزنند میگویند: گفتن این حرفها باعث تفرقه قومی میشود و به وحدت ملی ما آسیب میزند. اما همین افراد وقتی همتباران شان در دولت کمر به نابودی  زبان و فرهنگ  پارسی دری بسته اند  در ظاهر از طرف آنها سکوت است.

اما پنهانی با  عاملان حمله به زبان فارسی دری تماس گرفته و آنها به این اعمال ضد وحدت ملی تشویق میکنند.